Zasady diagnostyki niedoboru hormonu wzrostu
Hormon wzrostu wydziela się głównie w nocy pomiędzy III a IV fazą snu głębokiego. W trakcie dnia hormon wzrostu wydziela się w bardzo małych ilościach. Za to stężenie mediatora działania hormonu wzrostu, czyli IGF-1, jest stosunkowo stabilne w ciągu całego dnia.
Dlatego chcąc ocenić czy wydzielanie hormonu wzrostu jest wystarczające często ocenia się stężenie IGF-1. Jeśli jest ono prawidłowe – wysokie – hormonu wzrostu musi być dużo. Jeśli jest niskie lub pozostaje w dolnym zakresie wartości prawidłowych, może to świadczyć o jego niedoborze.
Jednak niskie stężenie IGF-1 występuje też w innych chorobach, np. w niedożywieniu, chorobach przewodu pokarmowego czy niedoczynności tarczycy, dlatego nie można oprzeć oceny wydzielania hormonu wzrostu tylko o pomiar IGF-1.
Sam hormon wzrostu można oceniać w testach stymulacyjnych i lekarze często zalecają ten sposób. Testy wykonuje się podczas hospitalizacji.
Jako stymulatory wykorzystuje się różne substancje lub wywołuje zjawiska, które powodują wydzielanie hormonu wzrostu w odpowiedzi na nie, np. hipoglikemię (test z insuliną lub działający pośrednio – test z glukagonem) lub stymulację receptorów alfa adrenergicznych (np. test z klonidyną). Po podaniu odpowiedniego stymulatora, hormon wzrostu powinien zacząć się wydzielać w krótkim czasie (po 1-1,5 godzinie) po zastosowanym bodźcu. Najczęściej stosuje się dwa testy, aby wykluczyć ryzyko wyniku fałszywie ujemnego (nie zadziałania bodźca).
Jeśli udaje się uzyskać prawidłowy wynik po choćby jednym z użytych stymulatorów, to oznacza to, że hormon wzrostu wydziela się prawidłowo. Jeśli w obu testach wynik jest niski – zachodzi duże prawdopodobieństwo, że pacjent ma niedobór hormonu wzrostu.
Punkt odcięcia, czyli taki poziom hormon wzrostu, który uważany jest za wystarczający, różni się w zależności czy odnosimy go do dzieci czy do dorosłych. U dzieci musi być wyższy niż 10 ng/ml, a u dorosłych wyższy niż 3 ng/ml. Różnica ta wynika z faktu, że dzieci produkują więcej hormonu wzrostu niż dorośli.
Leczenie hormonem wzrostu
Stosuje się w przypadku stwierdzenia jego niedoboru. Jest to wówczas leczenie substytucyjne – wyrównujące niedobór. Lek podaje się w codziennych zastrzykach podskórnych (w uda, ramię, brzuch lub pośladki) tuż przed snem.
Niedawno wprowadzono nową opcję terapeutyczną – hormon wzrostu o przedłużonym uwalnianiu. Można go stosować raz w tygodniu, o dowolnej porze, w formie zastrzyków podskórnych. Lek został zarejestrowany dla dzieci z niedoborem hormonu wzrostu, będących w wieku powyżej 3 lat.
Hormon wzrostu jest podawany za pomocą specjalnych wygodnych penów. Najczęściej pacjenci zastrzyki robią sobie samodzielnie lub korzystają z pomocy rodziców/opiekunów (młodsze dzieci). Efekty leczenia są bardzo dobre.
Zarówno hormon wzrostu do podawania codziennego, jak i do podawania raz w tygodniu stosuje się do czasu, aż chrząstki nasadowe w kościach długich są jeszcze nieskostniałe, czyli gdy wiek kostny nie jest starszy niż 14 lat u dziewczynek i 16 lat u chłopców.
W przypadkach niedoboru hormonu wzrostu spełniających określone kryteria można wnioskować o bezpłatne leczenie tzn. refundowane w całości przez NFZ. W tym celu Ministerstwo Zdrowia przygotowało specjalne Programy Lekowe dla pacjentów wymagających wsparcia. W Polsce oprócz leczenia niedoboru hormonu wzrostu dla dzieci (Program B.19) oraz dla dorosłych (Program B.111) są przygotowane również Programy Lekowe leczenia hormonem wzrostu z innych wskazań:
- Dla dzieci z zespołem Prader-Williego (Program B.41)
- Dla niskorosłych dziewcząt z zespołem Turnera (Program B.42)
- Dla dzieci niskorosłych urodzonych ze zbyt niską masą i/lub długością ciała (Program B.64)
- Dla dzieci z niedoborem wzrostu w przebiegu przewlekłej niewydolności nerek (Program B.38)